"Robot destekli rehabilitasyon yürüme becerisini destekliyor"

İnme, omurilik yaralanması ve nörolojik hastalıklar nedeniyle yürüme yetisini kaybeden hastalarda erken dönemde başlanan rehabilitasyon, hareket becerilerinin yeniden kazanılmasında önemli rol oynuyor. Robot destekli yürüme eğitiminin uygun hastalarda iyileşme sürecine katkı sağlayabildiğini belirten Uzm. Dr. Yıldız Gonca Doğru, "Tedavide temel hedefimiz yalnızca hastanın yeniden adım atmasını sağlamak değil, günlük yaşamında mümkün olduğunca bağımsız hareket edebilmesine yardımcı olmak" dedi.

İnme, omurilik yaralanmaları ve sinir sistemini etkileyen çeşitli hastalıklar, kişinin yürüme yetisini kısmen veya tamamen kaybetmesine neden olabiliyor. Günlük yaşamın en temel hareketlerinden biri olan yürümenin yeniden kazanılması ise kapsamlı ve kişiye özel bir rehabilitasyon sürecini gerektiriyor. Son yıllarda rehabilitasyon alanında kullanılan robot destekli yürüme sistemleri, özellikle kendi başına yeterli adım atamayan hastaların kontrollü ve tekrarlayıcı hareketlerle rehabilitasyon sürecine katılmasına imkân tanıyor.

"Beyin, hareketleri tekrar ederek yeniden öğrenebiliyor"

Yürüme kaybının ardından uygulanan rehabilitasyonun yalnızca kasların güçlendirilmesine odaklanmadığını dile getiren Liv Hospital Ulus Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Uzmanı Dr. Yıldız Gonca Doğru, beynin ve sinir sisteminin hareketleri yeniden öğrenme kapasitesinin tedavinin önemli bir parçası olduğunu söyledi.

Beynin hasar sonrasında kendisini yeniden düzenleyebilme yeteneğinin "nöroplastisite" olarak adlandırıldığını ifade eden Doğru, "Özellikle inme sonrasında beynin sağlam kalan bölgeleri, kaybedilen bazı fonksiyonların yeniden kazanılmasında rol üstlenebiliyor. Bu süreçte doğru hareketlerin düzenli ve yeterli sayıda tekrarlanması büyük önem taşıyor. Hasta amaca yönelik hareketleri ne kadar çok ve doğru tekrar ederse sinir sisteminin mevcut bağlantıları güçlendirme ve yeni hareket yolları geliştirme potansiyeli de o kadar destekleniyor" diye konuştu.

"Robot destekli sistemlerle yüzlerce kontrollü adım atılabiliyor"

Robot destekli yürüme eğitiminin özellikle hareket kabiliyeti ciddi ölçüde kısıtlanan hastalar için önemli bir rehabilitasyon seçeneği olduğunu belirten Doğru, sistemin çalışma prensibine ilişkin şu bilgileri verdi: "Robot destekli yürüme sistemlerinde hastanın ihtiyacına göre vücut ağırlığının bir bölümü desteklenebiliyor ve bacak hareketlerine mekanik yardım sağlanabiliyor. Adım uzunluğu, yürüme hızı ve hareket desteği gibi parametreler hastanın fiziksel kapasitesine göre düzenleniyor. Böylece kendi başına yeterince adım atamayan hastalar, kontrollü bir ortamda tek seansta yüzlerce adım atarak yoğun ve tekrarlayıcı bir yürüme eğitimi gerçekleştirebiliyor. Bu uygulamalar, uygun hastalarda hareket kontrolünün ve yürüme becerilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabiliyor."

"İnme sonrasında rehabilitasyona başlamak için geç kalınmamalı"

İnme sonrasında rehabilitasyonun zamanlamasının büyük önem taşıdığını vurgulayan Doğru, hastanın tıbbi durumunun uygun hale gelmesiyle birlikte rehabilitasyon sürecinin planlanması gerektiğine dikkat çekti. Erken dönemde yapılan değerlendirmenin hareket kaybının derecesini belirlemek ve uygun tedavi programını oluşturmak açısından önemli olduğunu ifade eden Doğru, "Her hastanın nörolojik etkilenme düzeyi, kas gücü, denge kapasitesi ve genel sağlık durumu farklıdır. Bu nedenle standart bir tedavi programından söz etmek mümkün değil. Hastanın mevcut fonksiyonları değerlendirilerek kişiye özel bir rehabilitasyon planı hazırlanmalı. Robot destekli yürüme eğitimi de bu plan içerisinde kuvvetlendirme, denge, koordinasyon ve günlük yaşam aktivitelerine yönelik egzersizlerle birlikte uygulanmalı" ifadelerini kullandı.

"Robotik yürüme eğitimi her hasta için uygun olmayabilir"

Robot destekli yürüme eğitiminin inme, omurilik yaralanmaları ve bazı nörolojik hastalıklara bağlı yürüme bozukluklarında kullanılabildiğini belirten Doğru, uygulamanın her hastaya aynı şekilde önerilemeyeceğini söyledi. Tedavi öncesinde ayrıntılı bir değerlendirme yapılması gerektiğini vurgulayan Doğru, "Hastanın kas gücü, eklem hareket açıklığı, denge durumu, kemik sağlığı, kalp ve dolaşım sistemi ile tedaviye aktif katılım gösterebilme kapasitesi mutlaka değerlendirilmeli. Robot destekli sistemlerden yararlanma düzeyi hastadan hastaya değişebilir. Bu nedenle seansların süresi, sıklığı ve yoğunluğu kişinin ihtiyaçlarına ve tedavi sürecindeki gelişimine göre belirlenmeli" dedi.

"Asıl başarı, hastanın günlük yaşamda bağımsızlığını kazanması"

Rehabilitasyon sürecinde başarının yalnızca hastanın attığı adım sayısıyla değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizen Doğru, tedavinin temel amacının günlük yaşam becerilerini geliştirmek olduğunu belirtti. Yürüme eğitiminin yanı sıra yataktan kalkma, ayakta durma, dengeyi koruma ve güvenli hareket etme gibi becerilerin de rehabilitasyonun önemli hedefleri arasında bulunduğunu ifade eden Doğru, sözlerini şöyle tamamladı: "Robot destekli yürüme eğitimi, geleneksel rehabilitasyon yöntemlerinin yerine geçen değil, onları tamamlayan bir uygulamadır. Her hastanın iyileşme potansiyeli ve tedaviye vereceği yanıt farklıdır. Bizim için önemli olan hastanın yalnızca rehabilitasyon seansında belirli hareketleri yapabilmesi değil, kazandığı becerileri günlük yaşamına aktarabilmesidir. Doğru hasta seçimi, kişiye özel tedavi planlaması, düzenli takip ve hastanın aktif katılımıyla rehabilitasyon sürecinden elde edilen fayda artırılabilir. Bu süreç mutlaka hekim ve fizyoterapist iş birliğiyle yürütülmelidir."