Mersin’de düzenlenen ’Limanların Hukuki Rejimi Uluslararası Sempozyumu’nda, deniz ticaretinin geleceğinde hukuk ile teknolojinin uyumunun önemine dikkat çekildi. Sempozyumda otonom gemiler, yapay zeka destekli akıllı limanlar, blok zinciri, siber güvenlik ve yeşil dönüşüm gibi başlıkların liman işletmeciliğini önemli ölçüde değiştirdiği belirtilirken, ortaya çıkabilecek yeni sorumluluk ve güvenlik sorunlarına karşı hukuki altyapının da güncellenmesi gerektiği vurgulandı.

Mersin Deniz Ticaret Odası (MDTO) ev sahipliğinde, Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi (DEHUKAM) ve Mersin Uluslararası Liman İşletmeciliği (MIP) iş birliğinde gerçekleştirilen sempozyumda, limanların artık yalnızca gemilerin yanaştığı ve yüklerin elleçlendiği fiziki alanlar olmadığı ifade edildi. Limanların; hukuk, teknoloji, güvenlik, çevre, kamu otoritesi ve uluslararası ticaretin kesiştiği stratejik merkezlere dönüştüğü kaydedildi.

"Teknoloji ile hukuk arasındaki mesafe azaltılmalı"

MIP Finans Direktörü Erdal Tonguç, limanların etkin şekilde işlemesini sağlayan unsurun yalnızca fiziksel altyapı olmadığını belirterek, kuralların, yetkilerin, sözleşmelerin, sorumlulukların ve uluslararası standartların birlikte çalıştığı büyük bir hukuki ekosistem bulunduğunu söyledi.

Teknolojik dönüşümün yeni hukuki sorunları da beraberinde getirdiğine işaret eden Tonguç, akıllı limanlar, otomasyon, yapay zeka ve otonom sistemlerin çalışma biçimlerini hızla değiştirdiğini ifade etti. Tonguç, bu süreçte veri güvenliği, siber güvenlik, sorumluluk ve operasyonel süreklilik gibi konuların daha fazla önem kazandığını belirterek, "Teknoloji ile hukuk arasındaki mesafeyi ne kadar azaltabilirsek akıllı liman dönüşümünü de o kadar sağlam bir zemine oturtabiliriz" dedi.

"Akıllı limandaki kazadan kim sorumlu olacak?"

MDTO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Bedii Canatan ise denizcilikteki teknolojik dönüşümün hukuki düzenlemeleri doğrudan etkilediğini söyledi. Otonom gemiler, yapay zeka destekli akıllı limanlar, blok zinciri ve yeşil dönüşümün sektörün çalışma biçimini değiştirdiğini belirten Canatan, yeni dönemde önemli hukuki soruların ortaya çıkacağını kaydetti.

Canatan, akıllı limanlarda yaşanabilecek kazalarda sorumluluğun kime ait olacağı, otonom sistemlerin yol açtığı zararların hangi hukuk kurallarıyla değerlendirileceği, dijital işlemlerde hangi ülke hukukunun uygulanacağı ve yeşil dönüşümle ortaya çıkacak yeni yükümlülüklerin nasıl düzenleneceği gibi konuların öncelikli meseleler arasında bulunduğunu ifade etti.

Bir limanın rekabet gücünün artık yalnızca rıhtım uzunluğu veya operasyonel kapasiteyle ölçülmediğini dile getiren Canatan, dijital altyapı, çevresel performans, enerji verimliliği, hukuki öngörülebilirlik ve uluslararası sisteme entegrasyonun da belirleyici hale geldiğini söyledi.

Deniz mekansal planlaması vurgusu

Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Başkanı Süleyman Önel de limanların küresel tedarik zincirlerinin devamlılığı, enerji güvenliği, deniz emniyeti ve çevrenin korunması açısından stratejik öneme sahip olduğunu belirtti.

Liman hukukunun artık yalnızca gemilerin limana giriş-çıkış şartları veya liman devletinin yetkileriyle sınırlı olmadığını ifade eden Önel, balıkçılık, enerji, deniz ulaştırması, turizm, deniz alanlarının korunması ve bilimsel araştırmalar gibi faaliyetlerin uyum içerisinde yürütülmesi için deniz mekansal planlamasının önem kazandığını söyledi.

Önel, Türkiye Deniz Mekansal Planlama Haritasının 16 Nisan 2025’te kamuoyuyla paylaşıldığını hatırlatarak, limanların da deniz kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve çevresel değerlerin korunmasını esas alan bu bütüncül planlamanın önemli unsurlarından biri olduğunu kaydetti.

"Limanlar tedarik zincirlerinin merkezinde"

TBMM 26. Başkanı İsmet Yılmaz ise limanların Türkiye’nin ticaret ve lojistik altyapısındaki stratejik konumuna dikkat çekti. Limanların yalnızca ithalat ve ihracat kapıları olmadığını belirten Yılmaz, üretimden tüketime uzanan tedarik zincirlerinin önemli merkezleri olduğunu söyledi.

Liman yatırımlarının demiryolları, karayolları, lojistik merkezleri ve gümrük sistemleriyle bütünleşik şekilde planlanması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, Türkiye’nin Avrupa ile Asya arasındaki önemli ticaret güzergahlarının kesişim noktasında bulunduğunu ifade etti.

Yılmaz, limanlar arasındaki rekabetin yalnızca liman kapılarında yaşanmadığını, yükün nihai varış noktasına ulaşmasına kadar devam ettiğini belirterek, güçlü ve entegre bir lojistik altyapının Türkiye’nin küresel ticaretteki rekabet gücü açısından önem taşıdığını kaydetti.