Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov: "Orta Asya ve Azerbaycan ortak elektronik ticaret platformunun oluşturulmasını öneriyoruz"

Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Türkmenistan’ın Türkmenbaşı şehrinde düzenlenen 8. Orta Asya ve Azerbaycan Cumhurbaşkanları İstişare Toplantısında yaptığı konuşmada, Orta Asya ve Azerbaycan ortak elektronik ticaret platformunun oluşturulmasını önerdi.

Türkmenistan’ın Türkmenbaşı şehrindeki Avaza Milli Turizm Bölgesinde Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov’un ev sahipliğinde Azerbaycan ve Orta Asya Devlet Başkanları 8. İstişare Toplantısı düzenlendi.

Toplantıya Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev katıldı.

Toplantıda, bölgesel etkileşimin güncel konuları, siyasi diyalogun daha da pekiştirilmesi, ticari ve ekonomik, ulaştırma ve lojistik işbirliğinin genişletilmesinin yanı sıra enerji ve çevre alanlarında işbirliği konuları ele alındı.

Cumhurbaşkanı Caparov toplantıda yaptığı konuşmada, Orta Asya’nın barış, güven ve iyi komşuluk alanı olarak güçlenmesini desteklediklerini belirterek, terörizm, organize suç, yasadışı uyuşturucu kaçakçılığı ve dijital ortamdaki tehditlerle mücadele alanlarında işbirliğinin derinleştirmesi gerektiğini söyledi.

Ulaşılan siyasi güven düzeyine yeni bir ekonomik ve insani boyut kazandırılması gerektiğinin altını çizen Caparov, "Son 4 yılda Kırgızistan’ın Orta Asya ülkeleri ve Azerbaycan arasındaki ticaret hacmi neredeyse 2 kat artarak 2025 yılında 3,5 milyar dolar oldu. 2025’te bu 5 ülkeden Kırgızistan’a yapılan doğrudan yatırım 140 milyon doları aştı" dedi.

Sanayileşmenin ülkesinin 2030 Ulusal Kalkınma Programı’nın temel alanlarının biri olduğuna dikkat çeken Caparov, bu bağlamda karşılıklı ticaretteki artışın yeni üretim tesislerinin ve istihdam imkanlarının oluşturulması, yüksek katma değerli ürün üretiminin artmasıyla desteklenmesi için çaba gösterilmesi gerektiğini ifade etti.

Cumhurbaşkanı Caparov, Kırgızistan için tarım ürünlerinin işlenmesi, hafif sanayi, inşaat malzemeleri üretimi ve lojistik alanlarındaki projelerin önemini vurgulayarak, sanayi alanında kabul edilen işbirliği planı kapsamında hükümetlere karşılıklı yarar sağlayacak somut projeleri belirleme talimatı verilmesini önerdi.

"Orta Asya ve Azerbaycan ortak elektronik ticaret platformunun oluşturulmasını öneriyoruz"

Elektronik ticaretin dünya ekonomisinin en hızlı gelişen alanlarındaki biri olduğunu belirten Caparov, "Vatandaşlarımız üçüncü ülkelerden mal satın almak için uluslararası elektronik ticaret platformlarını aktif şekilde kullanıyor. Bu bağlamda Orta Asya ve Azerbaycan ortak elektronik ticaret platformunun oluşturulmasını öneriyoruz. Böylece tüketicilerin ve işletmelerin bölgede üretilen ürünlere daha geniş erişimini sağlayacağız. Her bir ülkenin kendine özgü ulusal ürünleri dikkate alındığında böyle bir platform geniş bir bölgesel ürün yelpazesini bir araya getirerek ürünlerin tanıtımı ve pazarlanması için fırsatlar oluşturabilir" dedi.

Etkili ekonomik işbirliğinin doğrudan taşımacılığa bağımlı olduğunu belirten Caparov, "Dış pazarlara erişim güzergahların güvenilirliği, taşımacılık maliyetleri ve ülkelerimiz tarafından sağlanan transit şartlarının öngörülebilirliğiyle doğrudan bağlantılıdır. Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu inşaat projesi stratejik önem taşımaktadır. Bu projenin hayata geçirilmesi, ülkelerimizin uluslararası üretim ve ulaştırma bağlantılarına dahil edilmesi için ek fırsatlar oluşturacaktır. Şimdiden bu demiryolunun Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden geçen mevcut ve gelecekteki güzergahlarla entegrasyonunun ele alınması önemlidir. Ülkelerimizin ulaştırma kurumlarına, taşımacılık şirketleriyle birlikte tek hat üzerinden uygulana tarifeler, sefer ve tren tarifelerinin koordinasyonu, bekleme sürelerinin azaltılması ve yüklerin dijital takibinin sağlanmasına yönelik pratik çözümler geliştirmeleri talimatı verilmesini öneriyorum" diye konuştu.

Cumhurbaşkanı Caparov, 2023’te Tacikistan’ın başkenti Duşanbe’de düzenlenen 5. Orta Asya Cumhurbaşkanları İstişare Toplantısında önerdiği enerji verimliliği ve kaynak tasarrufu sağlayan teknolojiler alanında Bişkek’te bölgesel bir merkez kurulmasını desteklemeye çağırdı.

Orta Doğu’daki durum dahil olmak üzere uluslararası jeopolitik durumun nedeniyle halka petrol ürünlerinin sağlanması konusunun özel bir öneme sahip olduğunu belirten Caparov, bu bağlamda Kırgızistan’ın bölge ülkelerinden piyasa fiyatında petrol ürünleri satın almaya ve bu alanda ortak üretimler yapmaya hazır olduğunu söyledi.

"Geçen yıl bölge içi ticaret hacmi yaklaşık 13 milyar dolar olarak gerçekleşti"

Cumhurbaşkanı Tokayev, Orta Asya ve Azerbaycan’ın bugün Avrasya’nın büyüme ve jeopolitik işbirliği merkezi haline geldiğini belirterek, "birlik, karşılıklı destek ve güven ülkelerimizin zamanın getirdiği tehditlere birlikte yanıt vermemizi sağlayan stratejik dayanak haline geldiğini" söyledi.

Bölge ülkeleri arasında ortak işletme sayısının arttığını, iş bağlantılarının güçlendiğini, sanayi, makine üretimi, enerji, tarım ve diğer alanlarda ortak büyük projelerin hayata geçirildiğini kaydeden Tokayev, "Ticari bariyerler aşamalı olarak kaldırılıyor, sınırlarda yeni geçiş noktaları açılıyor, otoyolu ve demiryolu bağlantıları genişliyor. Ancak iç Pazarın potansiyeli henüz tamamen kullanılabilmiş değil. Geçen yıl bölge içi ticaret hacmi yaklaşık 13 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu rakam, ülkelerimizin toplam ticaret hacminin yaklaşık yüzde 8’ine denk geliyor. Dolayısıyla hükümetlerimize bu göstergenin 20 milyar dolara çıkarılmasına yönelik ortak eylem planı hazırlama talimatı vermeyi öneriyorum" dedi.

"Birlikte nihai ürünler üretmeliyiz"

Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ise gerginliği arttığı, ticari ve ulaştırma bağlantılarında yeni risklerin ortaya çıktığı bir dünyada eylemleri daha sıkı koordine edilmesi gerektiğinin altını çizerek, "Orta Asya ve komşu bölgeler arasındaki işbirliğinin bir sonraki aşamasını belirlemeliyiz. Tarihi, ekonomik ve ulaştırma bağlantıları geliştirilmiş tek bir işbirliği alanı oluşturabiliriz. Ülkelerimizin ticaret, ulaştırma, enerji, sanayi ve yeni teknolojiler alanlarında birlikte gelişebilecekleri geniş bir alan söz konusudur. Bölgesel diyalogumuzun üzerine kurulduğu temeli güçlendirmeliyiz. Orta Asya Cumhurbaşkanları istişare toplantılarının faaliyetlerini düzenleyen normatif ve hukuki çerçevenin geliştirilmesine yönelik çalışmamızı sürdürmeyi öneriyoruz. Belge sayısının artırılması tek başına bir çözüm değil. Alınan kararların uygulanması ve sonuçlar vermesi önemlidir" diye konuştu.

Ekonomik işbirliğinin yeni seviyeye çıkarılması gerektiğini belirten Mirziyoyev, karşılıklı ticaretin ve yatırımların artırılması için ciddi hedefler belirlediklerini ifade etti.

Mirziyoyev, "Ticarette bariyerler aşamalı olarak kaldırılmalı, sanayi işbirliği genişletilmeli ve ortak büyük projeler başlatılmalı. Artık sıradan karşılıklı ticaretin yeterli olmadığı bir noktaya geldik. Birlikte nihai ürünler üretmeliyiz. Birkaç ülkenin işletmeleri aynı üretim zincirinde yer aldığında ve ürün birlikte üretildiğinde, ekonomilerimiz arasında bambaşka bağlar ortaya çıkıyor. Bu bağlar, geleneksel mal ticaretine göre daha güçlü ve kalıcıdır" dedi.

Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ayrıca, 2027’de kadim Hive şehrinde Orta Asya ve Azerbaycan iş forumunu düzenlemeyi önerdi.

"Taşımacılığın dijitalleştirilmesi konusunda da etkin çalışmalar yapılmalı"

Tacikistan Cumhurbaşkanı Rahman, Orta Asya ve Azerbaycan’ın daha yakın ekonomik, ulaştırma, enerji ve sanayi işbirliğine geçmek için önemli bir potansiyele sahip olduğunu belirterek, bölge kaynaklarının ortak işletmeler ve sanayi tesislerin kurulmasının yanı sıra ürün işlenmesi için geniş fırsatlar sunduğunu ifade etti.

Enerji alanında işbirliğinin genişletilmesi gerektiğine vurgu yapan Rahman, öncelikli enerji projeleri listesinin oluşturulmasını ve bu projelerin muhtemel ortak finansman mekanizmalarının geliştirilmesini önerdi.

Bölgenin ulaştırma bağlantılarının güçlendirilmesi için Orta Asya ve Azerbaycan’ı dünyanın diğer bölgelerine bağlayan çok yönlü güzergahların daha da geliştirilmesinin önemli olduğunu söyleyen Rahman, "Bu bağlamda idari, altyapısal ve kurumsal bariyerlerinin ortadan kaldırılması, taşımacılık prosedürlerinin kolaylaştırılması ve taşımacılığın dijitalleştirilmesi konusunda daha etkin çalışmalar yapılmalı" dedi.

Rahman, çevreyi ve gıda güvenliğini doğrudan etkileyen iklim değişikliği, buzulların ermesi, su kıtlığı ve toz fırtınalarıyla mücadele alanlarında işbirliği geliştirmeyi önerdi.