İzmir’de hafriyat toprağına doğa dostu yönetim

İzmir Büyükşehir Belediyesi, hafriyat toprağını kontrollü sahalarda yönetirken kullanım ömrünü tamamlayan döküm alanlarını da yeniden doğaya kazandırıyor. Kent genelinde bugüne kadar 963 bin 624 metrekarelik alanda 106 bin 390 fidanı toprakla buluşturan Büyükşehir, hafriyatın çevreye zarar vermesinin önüne geçerek eski sahaları yeşil alanlara dönüştürüyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentsel gelişim ve altyapı çalışmalarından kaynaklanan hafriyat toprağının kontrolsüz biçimde doğaya bırakılmasını önlemek amacıyla çalışmalarını sürdürüyor. Egeşehir AŞ Çevre Koruma ve Kontrol Müdürlüğü koordinasyonunda yürütülen çalışmalar kapsamında hafriyat toprağı, belirlenen sahalara kayıtlı, kontrollü ve denetimli şekilde taşınıyor. Çalışmalarla hafriyatın boş arazilere, tarım alanlarına, dere yataklarına ve ormanlık alanlara gelişigüzel dökülmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Kontrolsüz dökümler yalnızca görüntü ve çevre kirliliğine neden olmakla kalmıyor, hafriyatın farklı atıklarla karışması durumunda toprak ve su kaynaklarının da kirlenmesine yol açabiliyor.

42 bin araç kontrollü giriş yaptı

Orman Genel Müdürlüğü’nden 5 yıllığına devralınan Kemalpaşa Sütçüler Hafriyat Toprağı Depolama Sahası, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin en geniş ve aktif kullanılan depolama alanı olarak öne çıkıyor. 154 bin 743 metrekare kapasiteye sahip sahaya Kasım 2025’ten bu yana 1 milyon 86 bin 300 ton hafriyat toprağı kabul edildi. Aynı dönemde sahaya 42 bin 263 araç giriş yaptı. Günlük ortalama 250 ila 400 aracın giriş yaptığı sahada denetim, araç daha alana ulaşmadan başlıyor.

Plaka tanınıyor, yük kamerayla kontrol ediliyor

Hafriyat üreticileri ve nakliyeciler, Hafriyat Yönetim Bilgi Sistemi’ne kayıt yaptırıyor. Taşınacak malzemenin kaynağı, ada-parsel bilgisi, miktarı ve kullanılacak araçlar sisteme işleniyor. Belgeler İzmir Büyükşehir Belediyesi ekiplerince kontrol edildikten sonra taşıma işlemi başlatılıyor. Plaka tanıma sistemi sayesinde araçlar, sisteme kayıtlı belge numaralarıyla eşleştiriliyor. Kantar üzerinde bulunan kameralarla da araçların taşıdığı malzeme kontrol ediliyor. Kamyonların dorselerindeki brandalar açılarak yükün niteliği inceleniyor. Sahaya giren kamyondaki toprağın altında sakıncalı olduğu belirlenen bir malzeme tespit edilmesi durumunda, kamyon sahadan çıkmadan iş makineleri ve kepçelerle malzeme yüklenerek geri gönderiliyor. Böylece depolama sahasına yalnızca uygun nitelikteki hafriyat toprağının alınması, farklı atıkların ise sahaya kabul edilmemesi sağlanıyor.

"Amacımız kaçak dökümleri engellemek"

Çevre Koruma ve Kontrol Müdürü Sinem Çok, alanın kapasitesinin 5 milyon metreküpün üzerinde olduğunu ve kapasitenin yaklaşık yarısının kullanıldığını belirterek, İzmir’in farklı alanlarında yeni saha arayışlarının sürdüğünü söyledi. Kontrollü depolama sahalarının kent açısından önemli bir işlev üstlendiğini vurgulayan Çok, çalışmaların iki temel amacına dikkat çekerek, "Bu sahalar oldukça önemli. Amacımız kaçak dökümleri engellemek, vatandaşı yasal sahalara yönlendirmek. İkincisi dijital veri altlığı hazırlamak istiyoruz. Şehrin hangi bölgesinden ne kadar miktarda geliyor, bunu belirleyebilmek istiyoruz. Kurumsal bellek oluşturmak istiyoruz" dedi.

"Kaçak döküm sadece molozun boş alana bırakılması değil"

Sinem Çok, kaçak dökümlerin çoğu zaman yalnızca görüntü kirliliği yaratan bir sorun olarak değerlendirildiğini ancak konunun bundan çok daha kapsamlı olduğunu belirterek, şunları söyledi: "Bu atıklar önce dere yataklarına, orman alanlarına veya kullanılmayan tarım arazilerine dökülüyor. Başta görüntü kirliliği ve çevre kirliliği oluşturuyor. Bu sadece hafriyat toprağı değil, inşaat yıkıntı atığı, asbest sıkıntısı var. Karışık malzeme geldiğinde yer altı sularına, dolayısıyla günlük kullandığımız şebeke suyuna, deniz sularına varana kadar her şeyi etkileyebilecek durumda. Dolayısıyla kaçak döküm kentler açısından büyük bir sıkıntı. Kaçak döküm konusunda hepimizin bilinçli olması gerekiyor."

Eski maden sahaları yeniden doğaya kazandırılacak

Sütçüler’de yürütülen çalışmanın bir diğer önemli boyutunu ise alanın kullanım sonrasında yeniden doğaya kazandırılması oluşturuyor. Çok, Sütçüler’deki alanın geçmişte taş ve maden ocağı olarak kullanıldığını belirterek, hedeflerini şöyle anlattı: "Sahanın kapasitesi dolduğunda veya süresi bittiğinde, bahçe toprağı döküp ağaçlandırıp Orman Bölge Müdürlüğü’ne bir orman alanı olarak teslim edeceğiz. Daha önceden taş ocağı, maden ocağı olan alanları böylelikle geri kazandırmış olacağız. Zaten koca bir obruk halinde devralıyoruz biz burayı. Orası eski haline geri dönsün diye oradayız. Dolumlar da Orman Bölge Müdürlüğü’nden aldığımız izinler doğrultusunda yapılıyor. Nihayetinde obruk gibi açılmış, muhteviyatı bozulmuş alanı biz tekrar ağaçlandırarak halkın, vatandaşın kullanımına geri sunmuş oluyoruz."

İzmir genelinde depolama ağı genişliyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, Sütçüler’in yanı sıra farklı ilçelerdeki hafriyat toprağı depolama sahalarıyla da kontrollü depolama faaliyetini sürdürüyor. Menderes Küner Hafriyat Toprağı Depolama Sahası 73 bin metrekare, Ataköy 24 bin 750 metrekare, Dikili Deliktaş Hafriyat Toprağı Depolama Sahası ise 16 bin metrekare kapasiteye sahip. Dikili Deliktaş sahası 4 Mayıs 2026’da aktif hale getirildi. Bergama’da da 122 bin metrekarelik bir alan bulunuyor. Belirlenen depolama alanlarının etkin kullanılmasıyla bir yandan kentteki inşaat ve altyapı faaliyetlerinden çıkan hafriyatın güvenli biçimde yönetilmesi, diğer yandan kontrolsüz dökümlerin çevre üzerinde oluşturabileceği olumsuz etkilerin azaltılması amaçlanıyor.

Döküm sahaları yeşil alana dönüşüyor

İzmir Büyükşehir Belediyesi, kullanım ömrünü tamamlayan döküm sahalarını ağaçlandırma çalışmalarıyla yeniden doğaya kazandırıyor. Kent genelinde bugüne kadar toplam 963 bin 624 metrekarelik alanda 106 bin 390 fidan toprakla buluşturuldu. Ağaçlandırma çalışmaları; Kasım 2012’de Evka-7 Döküm Sahası’nda 23 bin 748 metrekarelik alana 1.449 fidan dikilmesiyle başladı. Kırıklar Döküm Sahası’nda 51 bin 292 metrekareye 2 bin 655, Bornova Gökdere Döküm Sahası’nda 189 bin 205 metrekareye 18 bin 325, Urla 565 Nolu Bölme Güzelbahçe Yelki Döküm Sahası’nda 43 bin 60 metrekareye 10 bin 300, Fatmacık Kayası Döküm Sahası’nda 150 bin 236 metrekareye 4 bin 170, Şeytanderesi Döküm Sahası’nda 281 bin 865 metrekareye 46 bin 947, Berbersalih Tepesi Döküm Sahası’nda 99 bin 15 metrekareye 2 bin 752 ve son olarak Şubat 2026’da Yelki Çalıca Tepe Döküm Sahası’nda 125 bin 203 metrekarelik alana 19 bin 792 fidan dikildi.