İstanbul Kalkınma Ajansı (İSTKA), yenilikçi teknolojilerin kontrollü ve sınırlı bir ortamda test edilmesine imkan sağlayan regülatif sandbox mekanizmalarını ele alan "Regülatif Sandbox Mekanizmaları: Uluslararası Örnekler ve Türk Hukuku Kapsamında Uygulanabilirlik Önerileri" başlıklı raporu yayımladı.

Yapay zeka, blockchain, açık bankacılık ve sağlık teknolojileri gibi alanlarda ortaya çıkan yeni ürün, hizmet ve iş modellerinin mevcut düzenlemelerle uyumunun incelendiği raporda, Türkiye’de inovasyonu destekleyen, öngörülebilir ve dengeli bir düzenleyici yaklaşımın geliştirilmesine yönelik öneriler sunuluyor.

Regülatif sandbox’lar, yenilikçi ürün, hizmet ve iş modellerinin düzenleyici kurumların gözetiminde, sınırlı ve kontrollü bir ortamda test edilmesine imkan sağlayan mekanizmalar olarak tanımlanıyor. Bu uygulamalar sayesinde girişimler ürünlerini tamamen piyasaya sunmadan önce test edebilirken, düzenleyici kurumlar da yeni teknolojilerin ortaya çıkarabileceği riskleri gerçek vakalar üzerinden gözlemleme ve gelecekteki düzenleme ihtiyaçlarını daha erken değerlendirme imkânı buluyor.

Uluslararası uygulamalar incelendi

Raporda İngiltere, Singapur ve Avustralya’daki regülatif sandbox uygulamalarının yanı sıra Avrupa Birliği kapsamındaki modeller detaylı şekilde inceleniyor. Uluslararası örneklerden hareketle Türkiye’de uygulanabilecek modeller değerlendirilirken, farklı sektörlerin düzenleyici yapıları, teknik ihtiyaçları ve risk alanları dikkate alınıyor.

Çalışmada Türkiye için ilk aşamada genel kapsamlı modeller yerine belirli sektörlere odaklanan tematik sandbox’ların oluşturulması öneriliyor. Bu kapsamda fintek, sağlık teknolojileri, enerji teknolojileri ile yapay zekâ ve veri koruma alanlarına yönelik somut model önerileri geliştiriliyor.

Rapora göre regülatif sandbox’ların inovasyonu destekleme, düzenleyici öğrenmeyi hızlandırma ve yeni teknolojilere ilişkin belirsizlikleri azaltma potansiyeli bulunuyor. Bununla birlikte rekabetin bozulması, tüketici zararları ve düzenleyici standartların zayıflaması gibi risklerin de göz önünde bulundurulması gerekiyor. Bu nedenle sandbox mekanizmalarının açık kriterlere dayalı, şeffaf, ölçülü ve güçlü koruma tedbirleriyle desteklenmiş şekilde tasarlanması önem taşıyor.

"Sandbox’lar regülasyonsuz alanlar değil"

İstanbul Kalkınma Ajansı Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Sekreteri Dr. Ziya Taşkent, rapora ilişkin değerlendirmesinde teknolojik dönüşümün hızının düzenleyici yaklaşımların da yeniden ele alınmasını gerektirdiğini belirtti.

Taşkent, regülatif sandbox’ların inovasyonu teşvik ederken tüketicileri ve kamu düzenini koruyan dengeli bir araç sunduğunu ifade ederek, raporla uluslararası iyi uygulamaların incelendiğini ve Türkiye’nin ihtiyaçlarına uygun uygulanabilir bir yol haritası ortaya konulduğunu kaydetti.

Taşkent, "Amacımız, girişimcilerimiz için daha öngörülebilir bir düzenleyici ortam oluşturmak, düzenleyici kurumlarımız için mevcut yasal düzenlemelerin yeni teknolojiler karşısında ne ölçüde işlevsel olduğunun erken aşamada tespit edilebilmesini sağlamak ve sonuç olarak inovasyon ve girişimciliğin önündeki lüzumsuz engelleri azaltarak İstanbul’un teknoloji ekosistemini güçlendirmektir" ifadelerini kullandı.

Raporda, sandbox mekanizmalarının genel ve süresiz muafiyet sağlayan "regülasyonsuz alanlar" olmadığı özellikle vurgulanıyor. Bu mekanizmalar, geçici, sınırlı ve kontrollü test süreçleri olarak ele alınıyor.

Başarı için hukuki dayanak ve koordinasyon vurgusu

Raporda Türkiye’de regülatif sandbox uygulamalarının başarılı olabilmesi için açık bir hukuki dayanağın oluşturulması, kurumlar arası koordinasyonun sağlanması, teknik kapasitenin geliştirilmesi ve tüketici koruma standartlarının korunması gerektiğine dikkat çekiliyor.

Bunun yanında şeffaf başvuru kriterleri, güçlü yönetişim yapısı, teknik uzmanlık ve ölçülü koruma mekanizmalarının birlikte uygulanmasının önemine işaret ediliyor.

Çalışmada, yoğun biçimde düzenlemeye tabi olan ve teknolojik dönüşümün hızlı yaşandığı sektörlerde regülatif sandbox’ların önemli bir politika aracı olabileceği değerlendirilirken, başarının yalnızca bir "test alanı" oluşturulmasına değil, kapsamlı bir hukuki ve kurumsal çerçevenin oluşturulmasına bağlı olduğu belirtiliyor.

20’den fazla paydaşla görüşüldü

İstanbul Kalkınma Ajansı koordinasyonunda Öncel, Aydın, Uygun Avukatlık Ortaklığı tarafından hazırlanan raporun çalışma sürecinde kapsamlı literatür taraması gerçekleştirildi. Ayrıca 20’den fazla paydaşla derinlemesine görüşmeler yapıldı ve ekosistem aktörlerinin katılımıyla tematik odak toplantıları düzenlendi.

Raporda ortaya konulan önerilerin; düzenleyici kurumlar, girişimler, yatırımcılar ve politika yapıcılar açısından Türkiye’de inovasyon odaklı düzenleyici yaklaşımların geliştirilmesine yönelik pratik bir yol haritası sunması amaçlanıyor.

"Regülatif Sandbox Mekanizmaları: Uluslararası Örnekler ve Türk Hukuku Kapsamında Uygulanabilirlik Önerileri" başlıklı raporun tamamına İstanbul Kalkınma Ajansı’nın internet sitesi www.istka.org.tr adresinden ulaşılabilir.