Erzurum’un Muratpaşa Mahallesi’nde, Muratpaşa Camii haziresinin güney köşesinde yer alan Ane Hatun Türbesi, 1649 yılında IV. Sultan Mehmed döneminde inşa edildi. Kitabesinde burada Morav Han’ın kızı Ane Hatun’un medfun olduğu belirtiliyor.

Türbenin kuzeydoğu ayağında bulunan 33’e 42 santimetre ölçülerindeki mermer kitabede, Ane Hatun’un ölümüne de değinilirken, "Ah kim bu kızı Morav Hanın - gitti bir narire’i hüsn idi şeha / Cennete arz-i cemal etdikde - reşkedüp hıdmetin itti hûra / Zumî der tarihini tiz öldü - Nâzeninim Ane Hanım hayfa" ifadeleri yer alıyor.

Günümüz Türkçesi’nde ise ‘"Ah, yazık ki güzelliğin bir nuru olan Morav Han’ın kızı gitti; cennette yüzünü gösterdiğinde huriler onu kıskanıp hizmetinde bulundu. Şair Zümî ölümüne şu tarihi düştü: ’Nazlı sevgilim Ane Hanım çok erken öldü, eyvah!’ anlamına geliyor. Kitabenin sonunda ise Hicri 1059 tarihi bulunuyor. Tarihi kaynaklarda ise Ane Hatun’un Osmanlı hizmetine giren ünlü Gürcü komutan Giorgi Saakadze’nin kızı Ana Saakadze olduğu aktarılıyor. Osmanlı mimarisinde sıkça görülen baldaken tarzında inşa edilen türbe, dört tarafı açık kare planlı yapısıyla günümüze ulaştı. Kesme taştan yapılan türbenin dört ayağı sivri kemerlerle birbirine bağlanırken, üzeri kubbeyle örtülüyor. 3,38 metreye 3,38 metre ölçülerindeki türbenin içerisinde biri büyük, ikisi küçük olmak üzere üç mezar bulunuyor. Büyük mezarın Ane Hatun’a ait olduğu bilinirken, diğer iki küçük mezarın kitabeleri silindiği için kimlere ait oldukları kesin olarak belirlenemiyor.

"Ane Hatun, Gürcü kralının kızı"

Araştırmacı Taner Özdemir, "Şu anda bulunduğumuz yer, karşı tarafta da gördüğünüz üzere Ane Hatun Türbesi’nin olduğu yerdeyiz. Kültür ve medeniyet şehrimiz Erzurum’da yine önemli bir yerdeyiz. Murat Paşa Haziresinin hemen güneybatı kısmında yer alan Ane Hatun kimdir tabii. Tarihi açıdan değerlendirdiğimizde 17. yüzyılda Giorgi Saakadze dediğimiz Gürcü kralının kızı. Kendisi burada medfun bir şekilde yatıyor. Şimdi burada üç tane sanduka var. O sandukalardan bir tanesi Ane Hatun dediğimiz Gürcü kralının kızı, diğer ikisi de bazı tarihi kaynaklara göre Ane Hatun’un çocukları, bazı kaynaklara göre de Gürcü kralının diğer çocuklarına ait olduğu söyleniyor ama burası tam net bir şekilde ortaya çıkarılmamıştır" dedi.

"Turizme kazandırılması gerektiğine inanıyoruz"

Özdemir, Gürcü kralının askeri hayatı hakkında bilgi vererek, "Gerek Gürcü kaynaklar, gerek Osmanlı kaynakları, gerekse Cumhuriyet kaynaklarına baktığımız zaman Gürcü kralının özellikle 17. yüzyılda Osmanlı Devleti ve İran arasındaki mücadeleler sırasında arada kaldığını ve daha sonra Osmanlı Devleti’ne sığındığını ve Mehmet Paşa adını aldığını, 17. yüzyılın ilk yarısında da Halep’te öldüğünü biliyoruz. Fakat kızı Erzurum’da medfun. Rivayetlere göre yine Ane Hatun, Erzurum’da bulunduğu süreç içerisinde İslamiyet’i seçiyor, Müslüman oluyor. Şehrin içerisinde birçok hayır hasenat işlerinde bulunuyor ve şehir halkı tarafından çok seviliyor. Hatta biz bu sevgiyi nereden anlıyoruz? Erzurum’da Anne, Ane, Ana isimlerinin çok fazlaca olması bu bizim ifade ettiğimiz şeyleri doğruluyor. Tarihi kitabesine de baktığımız zaman ölüm tarihi olarak 1649 yılını görüyoruz. Dolayısıyla buranın, Murat Paşa Haziresindeki Ane Hatun Türbesi’nin de turizme kazandırılması gerektiğine inanıyoruz" diye konuştu.