Güney Kıbrıs’ta İsrail ağı dosyası: 5.1 milyar euroluk yatırım, su, enerji ve savunmada artan etki

Katar merkezli Al Jazeera televizyonunun Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nde (GKRY) İsrail’in ekonomik ve stratejik faaliyetlerine ilişkin hazırladığı araştırma, Rum basınında gündem oldu. Araştırmada, İsrail yatırımlarının 7 yılda 6 kattan fazla artarak 5.1 milyar euroya ulaştığı, İsrail şirketlerinin deniz suyu arıtma kapasitesinin yaklaşık yüzde 40’ının yönetiminde rol üstlendiği ve Afrodit doğal gaz sahasında yüzde 30 hisseye sahip olduğu belirtildi. Rum yönetiminin İsrail’den silah alımlarını sürdürmesi, sağlık ve gayrimenkul sektörlerindeki yatırımlar ile siyasi ilişkiler de dosyada ele alındı.

Al Jazeera’nın 16 Ekim’de yayımladığı kapsamlı araştırma ve 20 Ekim tarihli video dosyası, Rum basınından Politis gazetesinin 23 Ekim tarihli haberinde geniş yer buldu. Araştırmada, Güney Kıbrıs Merkez Bankası verileri, su altyapısına ilişkin resmî bilgiler, enerji şirketlerinin ortaklık oranları ve savunma alanındaki gelişmeler incelendi.

İsrail yatırımlarında 7 yılda 6 katın üzerinde artış

Al Jazeera’nın Güney Kıbrıs Merkez Bankası verilerine dayandırdığı araştırmaya göre İsrail’de yerleşik yatırımcıların Güney Kıbrıs’taki yatırım stoku 2024 yılı sonunda 5,1 milyar euroya ulaştı. Söz konusu tutarın 2017 yılındaki seviyenin 6 katından fazla olduğu belirtildi. Araştırmada, farklı ülkelerde yaşayan İsraillilerin yatırımları ile dolaylı şirket ortaklıklarının bu rakama tam olarak yansımayabileceği kaydedildi. İsrail yatırımlarının su, enerji, sağlık, gayrimenkul ve finans sektörlerinde yoğunlaştığı, Tel Aviv Borsası’nın da özelleştirilmesi gündemde olan Kıbrıs Borsası için teklif vermeyi değerlendirdiği aktarıldı.

İçme suyunun yüzde 80’i denizden, arıtma kapasitesinin yüzde 40’ında İsrail şirketi

Araştırmada, Rum Su Geliştirme Dairesi verilerine göre Güney Kıbrıs’taki içme suyunun yaklaşık yüzde 80’inin deniz suyunun arıtılmasıyla elde edildiği belirtildi.

İsrail devletine ait Mekorot şirketinin, Kıbrıslı Netcom firmasıyla ortaklıkları aracılığıyla Larnaka ve Episkopi’deki deniz suyu arıtma tesislerinde faaliyet gösterdiği kaydedildi. Güney Kıbrıs’taki 5 kalıcı deniz suyu arıtma tesisinden 2’sinin işletilmesinde rol alan şirketin, toplam arıtma kapasitesinin yaklaşık yüzde 40’ının yönetimine katıldığı bildirildi. Araştırmada, Mart ayında barajların doluluk oranının yüzde 21 seviyesinde bulunduğu, Rum Tarım Bakanlığı’nın ise deniz suyu arıtma tesislerinin gelecek yıl içme suyu ihtiyacının neredeyse tamamını karşılamasını beklediği aktarıldı.

Mekorot’un Ağustos ayında Lefkoşa Bölge Su Kurulu ile su ve kanalizasyon yönetimi konusunda iş birliği mutabakatı imzaladığı da belirtildi.

Filistin’deki faaliyetleriyle tartışılan Mekorot, Güney Kıbrıs’ta

Al Jazeera, Mekorot’un Birleşmiş Milletler’in işgal altındaki Batı Şeria’daki yasa dışı İsrail yerleşimleriyle bağlantılı şirketler listesinde bulunduğuna dikkat çekti.

Araştırmada, şirketin Filistin topraklarındaki su kaynaklarının yönetiminde üstlendiği rol ve Filistinlilerin suya erişiminde yaşanan sorunlar ele alındı. Video dosyasında, Ekim 2023 ile Mayıs 2024 arasındaki dönemin yüzde 95’inde Gazze kentinin su temin hatlarından birinin kapalı kaldığına ilişkin verilere de yer verildi.

Afrodit doğal gaz sahasının yüzde 30’u İsrail şirketinde

Enerji alanındaki faaliyetlerin incelendiği araştırmada, Güney Kıbrıs açıklarındaki Afrodit doğal gaz sahasında İsrail merkezli NewMed Energy şirketinin yüzde 30 ortaklık payına sahip olduğu belirtildi. Sahadaki diğer ortakların ise yüzde 35’er hisseyle Chevron Cyprus Limited ve BG Cyprus Limited olduğu kaydedildi. İsrail ile Rum yönetimi arasında doğal gaz kaynaklarının geliştirilmesi ve deniz yetki alanlarına ilişkin görüşmelerin sürdüğü aktarıldı.

Rum yönetimi İsrail’den silahlanmaya devam ediyor

Al Jazeera’nın araştırmasında, Rum yönetiminin İsrail’den gerçekleştirdiği askeri teçhizat alımları da gündeme getirildi. GKRY’nin Rus yapımı hava savunma sistemlerinin yerine İsrail Aerospace Industries tarafından üretilen Barak MX sistemlerini tedarik etmeye başladığı, teslimatların 2024 yılının sonlarında başladığı belirtildi. İsrail ve Rum askeri unsurlarının 2022 yılında ortak tatbikat gerçekleştirdiği, Aralık 2025’te ise 2026 yılını kapsayan askeri iş birliği planının imzalandığı kaydedildi. İsrail basınında 20 Ekim’de yayımlanan haberlerde ise Rum yönetiminin Israel Shipyards ve Rafael şirketleriyle yaklaşık 150 milyon euro değerinde silahlı deniz aracı tedariki için görüşmeler yürüttüğü ileri sürüldü. Anlaşmanın henüz imzalanmadığı belirtildi.

Sağlık, finans ve gayrimenkulde İsrail yatırımları

Araştırmada, İsrail merkezli Hadassah sağlık kuruluşunun Limasol’da açtığı tıp merkezinin Temmuz ayında hasta kabulüne başladığı bildirildi. Merkezin Hadassah’ın Avrupa’daki ilk sağlık merkezi olduğu belirtilirken, İsrailli yatırımcıların gayrimenkul ve finans sektörlerindeki faaliyetlerine de dikkat çekildi.

Rum Meclisinde 3 partiden 6 milletvekiliyle İsrail yanlısı grup

Araştırmada, Rum Meclisinde Israel Allies Foundation tarafından desteklenen İsrail yanlısı parlamenter grubun 3 siyasi partiden 6 milletvekilinin katılımıyla oluşturulduğu aktarıldı. Kuruluşun Başkanı Josh Reinstein’ın, Rum lider Nikos Hristodulidis ile görüşmesinin ardından Türkiye’yi İsrail ve Rum yönetimi açısından ortak rakip olarak nitelendirdiği belirtildi.

Kıbrıslı Rumlardan stratejik yatırımlara ilişkin endişe

Al Jazeera’nın görüştüğü bazı Kıbrıslı Rumlar, İsrail şirketlerinin su, enerji, sağlık ve gayrimenkul alanlarındaki faaliyetlerinin genişlemesinden endişe duyduklarını dile getirdi. Araştırmada görüşlerine yer verilen Christos Achniotis, İsrail’in adada arazi, şirketler, siyaset ve askeri alanlarda mümkün olduğunca geniş bir etki oluşturmaya çalıştığını savundu. Oyuncu ve sunucu Melani Steliou ise İsrailli yatırımcıların arazi edinimlerinin uzun vadeli sonuçlarına dikkat çekti.

Araştırmada 1902 yılındaki Siyonist yerleşim girişimine de yer verildi

Al Jazeera’nın video dosyasında, Siyonist hareketin 1902 yılında Kıbrıs’a yönelik yerleşim girişimine değinildi. Dönemin İngiliz Sömürgeler Bakanı’nın, adanın hâlihazırda bir nüfusa sahip olduğu gerekçesiyle Kıbrıs’a yönelik Siyonist yerleşim talebini reddettiği aktarıldı. Araştırmada, tarihsel gelişmeler ile günümüzde İsrail şirketlerinin Güney Kıbrıs’taki ekonomik faaliyetleri karşılaştırıldı.

Rum basınından Politis gazetesi de Al Jazeera’nın araştırmasına geniş yer vererek İsrail yatırımlarının adanın stratejik sektörlerinde yoğunlaşmasını ve bazı Kıbrıslı Rumların bu gelişmelere ilişkin endişelerini okuyucularına aktardı.