Genetik miras "Lipoprotein (a)" damar sertliği ve inmeye neden oluyor

Genetik mirasla aktarılan ve her 5 kişiden 1’inde yüksek seviyelerde görülen lipoprotein (a) damar sertliği ve inme riskini artırırken, uzmanlar genetik risk faktörlerine karşı uyarılarda bulundu.

İnme, dünya genelinde ölüm nedenleri arasında ikinci, engelliliğe yol açan hastalıklar arasında ise üçüncü sırada yer alıyor. Kalp krizi ve kanserle birlikte en çok can alan inme, kalıcı sakatlık bırakarak hayatları altüst ediyor. Her beş kişiden birinde yüksek seviyelerde bulunan lipoprotein (a) ise, damar sertliği ve inme riskini artıran önemli bir genetik risk faktörü olarak öne çıkıyor. Bilimsel çalışmalar, bu partikülün neredeyse tamamen genlerden geldiğini ve yaşam boyu stabil kaldığını gösterirken, diyet, egzersiz veya standart kolesterol ilaçlarıyla kolayca düşürülemeyen ipoprotein (a), özellikle büyük damar aterosklerozuna bağlı iskemik inmelerle güçlü bir bağlantı sergiliyor. Memorial Antalya Hastanesi Girişimsel Nöroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, 29 Ekim Dünya İnme Günü nedeniyle genetik mirasın inme üzerindeki etkileri hakkında bilgi verdi.

İnmenin arkasında çoğu zaman gizli kalan çok kritik bir faktör var

Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, "İnme aniden kapıyı çalan bir felaket gibi görünse de çoğu zaman yıllar süren sessiz bir ihmalin ve fark edilmeyen biyolojik risklerin bir sonucudur. Yalnızca hastayı değil; ailesini, sosyal düzeni ve ülke ekonomisini derinden sarsan bu tabloyu anlamak, damarların içinde sessizce olup bitenleri bilmekle başlar. Damar sertliği, yüksek kan yağları ve Lipoprotein (a) ilişkisi: Beyne kan taşıyan damarlar esnek ve pürüzsüz bir yapıya sahiptir. Ancak kanda kolesterol ve yağ düzeylerinin yüksek seyretmesi (hiperlipidemi), bu damar duvarlarında zamanla plak adı verilen sert tabakaların birikmesine yol açar; bu duruma damar sertliği denir. Daralan damarlar hem kan akışını zorlaştırır hem de aniden tıkanabilecek pıhtılara zemin hazırlar. Lipoprotein (a) ya da kısaca Lp(a). Lp (a), kanda kolesterol taşıyan ve yapısı gereği pıhtılaşmayı tetikleyerek damar tıkanıklığını hızlandıran özel bir parçacıktır. En önemli özelliği ise klasik kolesterolden farklı olarak diyetten veya spordan neredeyse hiç etkilenmemesidir. Bize ailemizden, yani genlerimizden miras kalır. Çok sağlıklı yaşayan, ideal kilosunda olan ve sigara içmeyen bir bireyde dahi yüksek Lp (a) seviyeleri genç yaşta damar sertliğine ve inmeye zemin hazırlayabilir. Bu nedenle her yetişkinin ömründe en az bir kez basit bir kan tahliliyle Lp (a) düzeyini ölçtürmesi, gizli risklerin erkenden tespit edilmesi açısından hayati önem taşır" dedi.

İnmenin risklerini azaltmak mümkün

Uzmanların yüksek kardiyovasküler riskli bireylerde veya aile öyküsü olanlarda en az bir kez Lp (a) ölçümü yapılmasını önerdiğini ifade eden Uzm. Dr. Elif Sarıönder Gencer, "Değer genellikle ömür boyu stabil olduğundan tekrarlayan testlere gerek kalmaz. Şu an için Lp(a)’yı doğrudan ve güçlü şekilde düşüren onaylı ilaçlar sınırlı olsa da, geliştirme aşamasındaki tedaviler seviyeleri yüzde 65-98 oranında azaltabilmekte ve büyük klinik denemeler devam etmektedir. Bu arada, diğer risk faktörlerinin (yüksek LDL, hipertansiyon, sigara, diyabet, obezite) agresif kontrolü kritik önem taşır. Sağlıklı yaşam tarzı, Lp (a) seviyesini değiştirmese de genel damar sağlığını korumaya yardımcı oluyor. Genetik mirasımızı değiştiremesek de damarlarımızın üzerindeki baskıyı hafifletmek bizim elimizdedir. Beslenme: Akdeniz tipi beslenmeyi benimsemek, tuzu, rafine şekeri ve doymuş yağları sofradan uzaklaştırmak damar sertliğini yavaşlatır. Fiziksel aktivite ve spor: Düzenli spor yapmak, tempolu yürüyüşleri ve aerobik egzersizleri damarların esnekliğini korur, kan dolaşımını canlandırır, tansiyonu dengeler ve pıhtı oluşum eğilimini azaltır. Sigarayı bırakmak ve zararlı alışkanlıklardan uzaklaşmak: Tütün ürünleri damar iç yüzeyini doğrudan tahrip eder ve damar sertliğini hızlandırır. Sigarayı kesin olarak bırakmak, inme riskini çok kısa sürede yarı yarıya düşürür ve damarların kendini yenilemesine fırsat tanır. Stres yönetimi: Sürekli yüksek stres, damarları daraltan hormonları tetikleyerek tansiyon ataklarına yol açar; zihinsel dinçlik damar sağlığının ayrılmaz bir parçasıdır" şeklinde konuştu.