Fransa’daki lise eylemleri ülke geneline yayıldı: En az 600 gözaltı

Fransa’da yaklaşık 10 gün önce öğretmen eksikliği ve eğitim şartlarına tepki olarak başlayan lise eylemleri ülke geneline yayıldı. Eylemler nedeniyle ülke genelinde yaklaşık 400 lisede eğitime ara verilirken, en az 600 kişi gözaltına alındı.

Fransa’da öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, bakımsız eğitim kurumları ve ağır ders programlarına tepki gösteren lise öğrencilerinin başlattığı eylemler yaklaşık 10 gündür devam ediyor. Başkent Paris bölgesindeki bazı liselerde okul girişlerinin bloke edilmesiyle başlayan hareket, kısa sürede ülkenin birçok kentine yayıldı. Öğrenciler, gelmeyen öğretmenlerin yerine yenilerinin görevlendirilmesini, sınıflardaki öğrenci sayısının azaltılmasını, personel eksikliklerinin giderilmesini ve eğitime daha fazla kaynak ayrılmasını istiyor.

Hareketin büyümesi, kamu çalışanlarının 29 Eylül’de ülke çapında protesto düzenlediği döneme denk geldi. Öğretmenlerin de katıldığı protestoda kamu hizmetlerine ayrılan kaynaklar ve çalışma şartları gündeme gelirken, aynı gün çok sayıda lisede öğrenciler de eylem yaptı. Lise hareketi sonraki günlerde büyüyerek üniversitelere kadar ulaştı.

Strasbourg’da polis göz yaşartıcı gaz kullanırken, Marsilya’da güvenlik güçlerine havai fişekler atıldı. Liseliler, çok sayıda bisikleti ve çöp konteyneri ile bir otobüsü ateşe verdi.

Bugün düzenlenen protestolarda en az 600 kişi gözaltına alındı. Dün düzenlenen protestolarda çıkan şiddet olaylarında ülke genelinde 949 kişi gözaltına alınmış, 305 polis, jandarma ve itfaiyeci yaralanmıştı.

400 lisede eğitime ara verildi

Eğitim Bakanlığına göre bugün öğle saatleri itibarıyla 564 lise eylem veya aksamalardan etkilendi. Eğitim Bakanı Edouard Geffray, yaklaşık 400 lisenin güvenlik gerekçesiyle kapalı tutulduğunu açıklarken, birçok okulda eğitime uzaktan devam edildi.

Eğitim Bakanı Geffray, şiddet olaylarının öğrencilerin başlangıçtaki taleplerinden ayrılması gerektiğini belirterek, birçok okul müdürünün saldırganların kendi öğrencileri olmadığını kendisine aktardığını söyledi. Öğrencilerin başlangıçtaki taleplerini "meşru" olarak nitelendiren Geffray, şiddet yanlısı grupların daha sonra eylemlere dahil olduğunu savundu.

Eğitim Bakanı Geffray, velilere çocuklarını sokaktaki eylemlerden uzak tutmaları çağrısında bulundu. "Sokakta çocuklar tehlikede" diyen Geffray, velilerden çocuklarına okul blokajlarına katılmamalarını söylemelerini istedi.

Liseliler okulları ateşe verdi

Eylemlerin büyümesiyle bazı kentlerde şiddet olayları da yaşandı. Île-de-France Bölge Yönetimi, bugün bölgede 55 lisede şiddet, çatışma veya hasar kaydedildiğini açıkladı. Hareketin başlangıcından bu yana bölgede yaklaşık 50 okulun giriş veya güvenlik bölümünün tamamen ya da kısmen zarar gördüğü, maddi hasarın yaklaşık 1 milyon euroya ulaştığı bildirildi.

Meaux kentindeki Henri-Moissan Lisesi ile Paris’teki Roger-Verlomme, Gaston-Bachelard ve Léonard-de-Vinci liselerinde bugün yangınlar çıktı. Gaston-Bachelard Meslek Lisesi’nde ateşe verilen bisiklet ve çöp konteynerlerindeki alevler okulun girişine sıçradı. Rennes’de ise çöp konteynerleri ateşe verildi.

Denizaşırı bölgelerde de protesto var

Protestolar Fransa’nın denizaşırı bölgelerine de ulaştı. La Réunion’da öğrenciler öğretmen ve personel eksikliği ile eğitim şartlarına karşı bazı liselerin girişlerini bloke ederken, yerel eğitim yönetimi öğrenci temsilcileriyle görüşmelere başladı.

Polisin orantısız güç kullanımına soruşturma

Polisin bazı öğrencilere yönelik müdahaleleri de soruşturma konusu oldu. Fransa Ulusal Polisi Genel Müfettişliği (IGPN), farklı kentlerdeki polis müdahalelerine ilişkin 3 soruşturma başlatırken, Uluslararası Af Örgütü, Fransa güvenlik güçlerine güç kullanımında ölçülülük çağrısında bulundu. Örgüt aynı zamanda gösteriler sırasında gerçekleştirilen şiddet eylemlerini de kınadı.

Protestolar üniversitelere de yayıldı

Liselerde başlayan protestolar üniversitelere sıçradı. Paris, Lyon, Lille, Aix-Marseille, Rouen, Brest, Poitiers, Reims ve Dijon’un da aralarında bulunduğu birçok kentte üniversite öğrencileri eylemlere katıldı. Öğrencilerin taleplerinde yoksulluk, yükseköğretime ayrılan kaynakların azlığı ve eğitim şartlarının iyileştirilmesi öne çıktı.

Eğitimdeki gerileme son verilere de yansıdı

Öğrencilerin öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar, personel yetersizliği ve okul binalarının durumuna yönelik tepkileri sürerken, son veriler Fransa’da sorunların yalnızca eğitim şartlarıyla sınırlı olmadığını ortaya koydu. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) eylül ayında yayımladığı PISA 2025 sonuçlarında Fransız öğrencilerin matematik ve okuduğunu anlama performansı bir önceki araştırmaya göre gerilerken, matematik, okuma ve fen bilimlerindeki sonuçlar ülkenin PISA ölçümlerinde bugüne kadar kaydedilen en düşük seviyeler arasında yer aldı. Fransa, son değerlendirmede üç temel alanda da Türkiye’nin gerisinde kalırken, özellikle okuma ve matematikteki gerileme dikkat çekti.

Fransa Yüksek Strateji ve Planlama Komiserliği’nin ağustos ayında yayımladığı rapor da eğitim sistemindeki sorunların uzun yıllara yayıldığını ortaya koydu. Raporda, Fransız öğrencilerin uluslararası karşılaştırmalardaki genel seviyesinin "ortalama", matematik ve fen bilimlerindeki performansının ise "zayıf" olduğu belirtilirken, matematik ve yazım becerilerinde son 30 yılda gerileme yaşandığına dikkat çekildi. Öğrencilerin başarısında sosyal kökenin etkisi ve eğitimde fırsat eşitsizliği de önemli sorunlar arasında gösterildi.

Öğretmenler ve velilerden destek

Öğretmen sendikalarından da öğrencilere destek geldi. SNES-FSU, SNUEP-FSU ve SNEP-FSU, personel eksikliği, bakımsız okul binaları, kalabalık sınıflar ve ağır ders programlarına ilişkin öğrenci taleplerinin eğitim çalışanlarının uzun süredir dile getirdiği sorunlarla örtüştüğünü açıkladı. Sendikalar, "Biz de 35 kişilik sınıflar istemiyoruz. Biz de yeterli sayıda personel ve gelmeyen meslektaşlarımızın yerine öğretmen görevlendirilmesini talep ediyoruz" ifadelerini kullandı.

Bazı veli örgütleri de öğrencilerin taleplerine destek verdi. FCPE’nin bazı bölgesel teşkilatları öğretmen eksikliği, kalabalık sınıflar ve okul şartlarına ilişkin sorunların veliler tarafından da uzun süredir dile getirildiğini belirtirken, öğrencilerin kendilerini güvenli şekilde ifade edebilmeleri gerektiğini açıkladı. Örgütler aynı zamanda şiddet ve kamu malına zarar verilmesine karşı olduklarını vurguladı.

Hükümet öğrencilerle görüşüyor

Protestoların büyümesi üzerine hükümet de öğrenci ve veli temsilcileriyle doğrudan temas kurmaya başladı. Eğitim Bakanı Geffray bugün öğrenci örgütleri, veli dernekleri ve eğitim sendikalarının temsilcileriyle görüşerek taleplerini dinledi. "Gençlerimizin dinlendiklerini hissetmeye ihtiyaçları var" diyen Geffray, görüşmelerin somut sonuçlara dönüşmesini istediğini söyledi.

Hükümet aynı zamanda 2027 bütçesinde yer alan tartışmalı bir eğitim düzenlemesinden vazgeçti. Burs almayan öğrencilerden BTS olarak bilinen lise sonrası 2 yıllık mesleki yükseköğretim programları ile yükseköğretime hazırlık sınıflarına kayıt sırasında ücret alınmasını öngören düzenlemenin uygulanmayacağı açıklandı.

Dün açıklanan 2027 bütçe tasarısı da eğitim tartışmalarının odağında bulunuyor. Tasarıda eğitim bütçesinin yüzde 1,7 artışla 65,53 milyar euroya çıkarılması öngörülürken, artışın enflasyonun altında kalacağı tahmin ediliyor.

Macron: "Gençlerin kaygılarını ve öfkesini anlıyorum"

Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 30 Eylül’de İspanya ziyareti sırasında öğrenci eylemlerine ilişkin yaptığı açıklamada, "Gençlerimizin yaşayabileceği kaygıları ve bazen öfkeyi duyuyor ve anlıyorum" ifadelerini kullandı. Gençlerin meşru tartışmaları ve kaygıları olabileceğini belirten Macron, "Ancak bu tartışmaların ve bu kaygıların hiçbiri şiddeti meşrulaştırmaz" dedi.

Macron, siyasi aktörlere de çağrıda bulunarak, "Siyasi sorumlular korkuları körüklemek ve en kötüsünün yapılmasına yol açmak için orada değiller" ifadelerini kullandı. Öğretmenlere, ailelere ve güvenlik güçlerine desteğini dile getiren Macron, polis müdahalelerinde kuralların ihlal edildiği durumların da soruşturulması gerektiğini belirtti.

Başbakan Sebastien Lecornu da şiddet olaylarının artmasının ardından bakanlıklar arası kriz toplantısına başkanlık etti. Hükümet bazı liselerin çevresindeki güvenlik önlemlerini artırırken, güvenlik gerekçesiyle kapatılan okulların çevresinde gösterilere izin verilmemesi kararlaştırıldı.

Adalet Bakanı Darmanin zarardan velilerin sorumlu tutulmasını istedi

Adalet Bakanı Gerald Darmanin ise şiddet olaylarında maddi zarara neden olan reşit olmayanların ebeveynlerinin mali sorumluluğunun işletilmesini istedi. Darmanin, kamu malına zarar veren çocukların neden olduğu zararın ailelerinden tahsil edilmesi gerektiğini savundu.

Belçika’da da öğrenciler sokağa çıktı

Fransa’daki öğrenci protestoları sürerken, komşu Belçika’nın Liege kentinde de lise öğrencileri okullarını bloke etmeye başladı. Öğrenciler daha küçük sınıflar, yeterli sayıda öğretmen, eğitime daha fazla kaynak ayrılması ve öğrenci ile velilerin karar süreçlerinde daha fazla dinlenmesini talep etti.

Bazı eylemlerde yaşanan olayların ardından 6 kişi gözaltına alınırken, Liege’deki çok sayıda lise bugün güvenlik gerekçesiyle kapalı tutuldu. Eylemlerin Liege dışındaki bazı kentlere de yayıldığı bildirildi.

Belçika’daki hareket Fransa’daki eylemlerle aynı dönemde yaşansa da ülkedeki eğitim protestoları daha önce başlamıştı. Belçika’nın Fransızca konuşulan Wallonie-Bruxelles Federasyonu’nda öğretmenler aylardır eğitim reformları ve tasarruf tedbirlerine karşı eylemler düzenliyor. Öğrencilerin son eylemleri ülkede devam eden eğitim tartışmalarına yeni bir boyut kazandırdı.

Öğrenci hareketiyle doğrudan bağlantısı bulunmayan çiftçi protestoları da aynı dönemde devam ediyor. Coordination Rurale üyesi çiftçiler Paris yakınlarındaki Guyancourt’da traktörlerle vergi merkezinin önüne gelerek gübre, saman ve odun atıkları dökerken, Montauban’da da çiftçiler kuraklık, ürün kayıpları ve mali sorunlara dikkat çekmek amacıyla eylem düzenledi.

Fransa’da 6 Ekim için yeni grev ve eylem çağrısı

Fransa’da öğrenci örgütleri 6 Ekim Salı günü lise ve üniversitelerde yeni eylemler düzenlenmesi çağrısında bulundu. SNES-FSU’nun bazı bölgesel teşkilatları da eğitim çalışanlarına aynı gün greve çıkarak öğrencilerin yanında bulunma çağrısı yaptı.

Fransa’nın bütün sektörlerini kapsayan yeni bir genel grev çağrısı ise şu aşamada bulunmuyor. Ancak lise öğrencileriyle başlayan harekete üniversite öğrencilerinin katılması, öğretmen sendikalarının bazı teşkilatlarının greve çağırması ve veli örgütlerinin öğrencilerin eğitim şartlarına ilişkin taleplerine destek vermesiyle hareket eğitim sektörü içinde genişliyor.