Erzurum’un Köprüköy ilçesi Güzelhisar Mahallesi’nde bulunan adı Dede Korkut hikâyelerinde Abnik veya Avnik Kalesi olarak geçen ve yalçın kayalar üzerine yapılmış ihtişamlı kale meraklılarını ve araştırmacıları bekliyor.

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş ile Erzurum Büyükşehir Belediyesi Kültür Daire Başkanı Ergün Engin ve beraberindeki heyet Dede Korkut hikâyelerindeki yer isimlerinin izini sürerek Avnik Kalesi’nde incelemelerde bulundu. TDED Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş, Oğuzların kuzey İran, Güney Kafkasya ve Doğu Anadolu’yu fethettikten sonra yaşadıklarını Dede Korkut veya Korkut Ata adlı anlatıcı tarafından anlatılmasıyla oluşan Dede Korkut Kitabı’nda kültür coğrafyasının merkezinin Erzurum olduğunu belirterek, "Hikâyeler okunduğunda hikâyelerin doğuda Nahçıvan, kuzeyde Abhaza-Ahıska, batıda Bayburt-Trabzon, merkezde ise Pasin Ovası-Erzurum’da geçtiği görülür. Dede Korkut hikâyelerinde Avnik kalesi çok mühim yer tutar. Avnik (Güzel Hisar) Köprüköy’e bağlı. Yağan’a 5 kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Erzurum Büyükşehir Belediyesi ile birlikte dernek olarak İnşallah Erzurum’da ilk defa Avnik Kalesi’nde Dede Korkut Şenliği yapacağız" dedi.

İşte Dede Korkut hikâyesinde Avnik Kalesi

TDED Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş, Dede Korkut hikâyesinde Avnik Kalesi’nin şöyle geçtiğini söyledi:

"Dede Korkut hikâyelerinde Avnik Kalesi, Bamsı Beyrek’in boyunda (Kam Büre Oğlu Bamsı Beyrek hikâyesinde) bir kervan baskını ve savaşın başlangıç noktası olarak stratejik bir mekân şeklinde geçer. Hikâyede bezirgânlar (tüccarlar) Pasin’in Kara Derbend’i önüne geldiklerinde, Avnik Kalesi’ndeki kâfirler durumdan haberdar olur. Avnik Kalesi’nden çıkan beş yüz kâfir süvari, uyuyan tüccarların kervanını basıp mallarını yağmalar ve büyükleri esir alır. Baskından kaçıp canını zor kurtaran bir tüccar, o sırada yakınlarda kırk yoldaşıyla avda ve eğlencede olan Bamsı Beyrek’in yanına gelir. Beyrek’e sığınarak Avnik Kalesi kâfirlerinin mallarını yağmaladığını ve kardeşini esir ettiğini söyleyip yardım ister. Bu olay üzerine Bamsı Beyrek ve diğer Oğuz beyleri (Kazan Han, Yiğenek ve diğerleri) hisara doğru yürüyüşe geçer, kâfirlerle savaşarak kaleye ve bölgeye yönelirler."

"Mutlaka turizme kazandırılmalı"

Erzurum Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Daire Başkanlığı Ergün Engin "Dede Korkut hikâyelerindeki Avnik Kalesi bölgemizin kültürel tarihi açısından çok mühim bir yer tutar. Avnik Kalesi’nin kültür turizmine, şehir kimliğine ve yeni nesillere kazandırmak için Erzurum Büyükşehir Belediyesi olarak STK’lerimizle burada en kısa zamanda bir Dede Korkut Şenliği yapacağız. Ulaşımı kolay olan Avnik Kalesi’ne halkımızın ve araştırmacıların ilgisi yoğun olacak" diye konuştu.

Avnik Kalesi sarp ve derin vadide yer alıyor

Tarihi geçmişi Urartular’la başlayan Avnik Kalesi, Köprüköy ilçesine bağlı Güzel Hisar köyündedir. Aras Nehri’nin sağ tarafında bulunan ve bu bölgenin en önemli kalesi Avnik, çok sarp ve derin vadide yer almakla birlikte tarihteki savaşlarda zorluk çekilen yerlerden biridir. Kalenin burç ve sur duvarları haraptır. Kalenin güneydoğusunda Güzel Hisar Köyü bulunmaktadır. Avnik’e çok yakın olan Yağan köyündeki Yağan Baba (Halil-i Divani) vakfiyesinde de zikredildiğine göre Avnik Kalesini ilk kuran kişi Sasani Kralı I.Hüsrev (Anuşirvan)’dır. Bizans kaynaklarında "Abnikon" diye anılan Avnik’in adının, eski kayıtlarda "Abinik" olduğu görülmektedir. Sasaniler (İran) bu kaleyi güzel ve soğuk sularından dolayı Farsça Âb-inik (Güzel Su) şeklinde adlandırmışlardır. Avnik Kalesi bir çok defa onarım geçirmiştir. 1071 Malazgirt Zaferi‘nden sonra Saltuklular (1071-1202) Bizanslılardan intikal eden Avnik kalesini onarmışlardır. İlhanlı Sultanı Gazan Mahmud Han’ın (1295-1304) saltanatının ilk yıllarında onartılıp şenlendirilen Avnik Kalesi, daha sonra İlhanlı tahtına oturan Olcayto Han(1304-1316) zamanında da onarılmıştır. Olcayto Han’ın tamir kitabelerinin parçaları Güzelhisar köyünde yeni yaptırılan duvarlarda kullanılmış olduğu tespit edilmiştir. Avnik Kalesi iç içe üç sur duvarıyla çevrilidir. Kalede İranlılar, Bizanslılar, Gürcüler, Selçuklular, İlhanlılar, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Timurlular ve Osmanlılar’ın hâkimiyet kurdukları anlaşılmaktadır.