Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, BM Genel Kurulu’na yaptığı son hitabında, "Gazze’de genel sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca gördüğüm hiçbir şeye benzemeyen ölçekte katliam ve yıkım yaşandı" dedi.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, bugün başlayan 81. BM Genel Kurulu’nun açılışında konuştu. BM Genel Kurulu’na yaptığı son hitabında Guterres, "Dünyamızdaki fay hatları genişliyor. Çatlaklar, kanyonlara dönüştü. Açık bir şekilde çok kutuplu bir dünyaya doğru ilerliyoruz ve bu hareket geri döndürülemez" dedi.

Yeni çok kutuplu dünyanın birbirinden kopuk, gerilimler ve karşılıklı hesaplarla dolu bir dünya olmaması gerektiğini söyleyen Guterres, karşılıklı bağımlılık üzerine kurulu, yoğun ekonomik, siyasi, sosyal ve teknolojik bağlantılar ağıyla desteklenen, birden fazla güç merkezinin ortak bir uluslararası hukuk ve ortak kurallar çerçevesinde bir arada bulunduğu bir dünyanın mümkün olduğunu belirtti. Son yıllarda yaşananların süper güçlerin aslında o kadar da "süper" olmadığını ve güçlerinin sınırları bulunduğunu ortaya koyduğunu ifade eden Guterres, "Askeri güç tek başına barış sağlayamaz. Ekonomik güç de tek başına istikrar sağlayamaz. Teknolojik güç de tek başına güvenliği garanti edemez. Ağlarla bağlantılı çok kutuplu bir dünya, daha dengeli ve daha temsili küresel sorun çözme mekanizmaları için gerekli şartları oluşturabilir" dedi.

Guterres, bunun için günümüzdeki güç dengelerini yansıtan, merkezinde BM’nin bulunduğu daha dengeli ve temsil açısından çok taraflı bir sistemin gerekli olduğunu savundu.

"Artık yeter"

Orta Doğu’daki savaş ve çatışmalara da değinen Guterres, "Orta Doğu’da siviller bedel ödemeye devam ederken, sözde ateşkesler, düşük yoğunluklu çatışmaların ötesine geçmiyor. Artık yeter. Bu salondaki liderleri, bu haftaki üst düzey olanakları gerilimi azaltmak ve diyalog geliştirmek için en iyi şekilde değerlendirmeye çağırıyorum. Çatışmalar sona ermeli. İnsani yardımların ulaşmasına izin verilmeli. Seyrüsefer hakları ve özgürlükleri, uluslararası hukuka uygun olarak tamamen yeniden tesis edilmeli" dedi.

İşgal altındaki Filistin topraklarındaki durumu da gözden kaçırmamak gerektiğini vurgulayan Guterres, "Gazze’de Filistinlilere yönelik saldırılar ile genel sekreter olarak görev yaptığım yıllar boyunca gördüğüm hiçbir şeye benzemeyen ölçekte katliam ve yıkım yaşandı" dedi.

Uluslararası Adalet Divanı’nın (UAD) "Gazze Şeridi’nde Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi’nin Uygulanması" adlı davada geçici tedbir kararları aldığını ve BM’nin Gazze’de görevlerini yerine getirmesine izin verilmesi ve BM çalışanları ile insani yardım personelinin korunması gerektiğini açıkça belirttiğini vurgulayan Guterres, "Tüm taraflar, uluslararası hukuka ve UAD’nin kararlarına uymalıdır" dedi.

Guterres, "Bu arada işgal altındaki Batı Şeria’da İsrail’in şiddeti, yerinden etmeler ve yerleşimlerin genişletilmesi, barışa giden yolu ortadan kaldırıyor ve etnik temizlik tehlikesini gündeme getiriyor. İki devletli çözüm umudunun gözlerimizin önünde yok olmasına izin veremeyiz" ifadelerini kullandı.

Ukrayna ve Rusya arasındaki savaşa da değinen Guterres, "Siviller, cephe hatlarından çok uzakta dahi öldürülmeye devam ediyor. Başta Ukrayna’da ancak son dönemde Rusya’nın bazı bölgelerinde de enerji ve su altyapısı ile ulaşım sistemleri tekrar tekrar saldırıya uğradı. Bu durum, küresel gıda ve enerji tedarik zincirlerini tehdit ediyor" dedi.

"Bu sınavı geçmek zorundayız"

Sudan’daki savaşa ve Myanmar’da devam eden şiddet ve suç eylemlerine de dikkat çeken Guterres, "Bunlar ve diğer pek çok çatışma, güç kontrolden çıktığında, zor kullanımı diplomasinin önüne geçtiğinde, askeri bütçeler hızla yükseldiğinde ve hesap verilebilirlik ortadan kalktığında neler yaşanabileceğini ortaya koyuyor. Önümüzdeki sınav, gücün hukuk çerçevesinde mi yoksa hukukun dışında mı kullanılacağı. Bu sınavı geçmek zorundayız" dedi.

BM Güvenlik Konseyi’nde reform çağrısı

BM Güvenlik Konseyi’nin bugünün dünyasını yansıtacak bir şekilde reforme edilmesi gerektiğini de söyleyen Guterres, "Güvenlik Konseyi, İkinci Dünya Savaşı sonrasında tasarlandı. Ancak dünya o zamandan bu yana köklü biçimde değişti. Bu değişim Güvenlik Konseyi’ne yeterince yansımış değil. Bunun en çarpıcı örneği Afrika’dır. Birleşmiş Milletler kurulduğunda Afrika’nın büyük bölümü sömürge yönetimi altındaydı. Bugün dahi Afrika’nın Konsey’de daimi temsili bulunmuyor. Daimi Afrika üyeleri olmayan bir 21. yüzyıl Güvenlik Konseyi adaletsizdir ve savunulamaz. Bu değişmelidir" dedi.

"Kirletenler ödemeli"

Cinsiyet eşitliği, iklim değişikliği ve temiz enerjiye de değindiği konuşmasında Guterres, tüm ülkelere fosil yakıtlardan uzaklaşmak için uluslararası hedeflerle uyumlu ve açık takvimlere sahip planlar hazırlama çağrısı yaptı. Büyük petrol şirketlerini yıllardır atmosferi "açık bir kanalizasyon gibi" kullanmakla suçlayan Guterres, "Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden bu yana beş büyük Batılı petrol şirketi, yaklaşık yarım trilyon dolar kâr elde etti" dedi.

Tütün şirketlerinin yol açtığı zararların inkâr edilemez duruma geldiğinde hükümetlerin harekete geçtiğini ve iklim krizinin de aynı kararlılığı gerektirdiğini söyleyen Guterres, "En fazla kirleten ve en fazla kazanç sağlayanlar, verdikleri zararı telafi etmek için çok daha fazlasını yapmalı. Kirletenler ödemeli" dedi.

Yapay zekâya da değinen Guterres, yapay zekânın sorumlu bir hızda geliştirilmesini sağlayacak şartlar geliştirilmesi ve risklere karşı ilave güvenceler oluşturulması gerektiğini söyledi.

Son kez hitap etti

Görev süresi 31 Aralık 2026’da sona erecek olan ve bugün Genel Kurul’a son defa hitap eden Guterres, "Görevde geriye kalan 100 günüm boyunca bu kararlılık ve azim ruhunu taşımaya devam edeceğim" dedi.

Ayakta alkışlandı

30 saniye boyunca ayakta alkışlandığı veda konuşmasında Guterres, görevinden ayrıldığında da barış ve uluslararası hukuk için çalışmaya devam edeceğini vurgulayarak, "BM Şartı’nın değerlerini savunmaya devam edeceğim ve asla ama asla vazgeçmeyeceğim" ifadelerini kullandı.