İzmir Ekonomi Üniversitesi akademisyenleri, yangın, sel, hortum, çığ ve deprem gibi afetlerde yaşanan artışlardan yola çıkarak, afetlerde sahadaki koordinasyonu güçlendirmeyi ve müdahale süresini kısaltmayı amaçlayan bir iletişim modeli geliştirdi. Projede GSM şebekesinin devre dışı kaldığı durumlarda kullanılabilecek yedek haberleşme sistemlerinin kurulması, saha personelinin teknolojik yetkinliğinin artırılması ve kurumların afet anını önceden deneyimleyebilmesi için VR/AR tabanlı ortak tatbikat ortamlarının oluşturulması önerileri dikkat çekti.

Küresel iklim değişikliğinin de etkisiyle yangın, sel, hortum, çığ ve deprem gibi afetlerde yaşanan artış, İzmir Ekonomi Üniversitesi’ndeki (İEÜ) akademisyenleri harekete geçirdi. Afetlerde sahadaki koordinasyonu güçlendirmeyi ve müdahale süresini kısaltmayı amaçlayan 4 akademisyen, TÜBİTAK desteğiyle yeni bir iletişim modeli geliştirdi. Yaklaşık iki yılda tamamlanan projede GSM şebekesinin devre dışı kaldığı durumlarda kullanılabilecek yedek haberleşme sistemlerinin kurulması, saha personelinin teknolojik yetkinliğinin artırılması ve kurumların afet anını önceden deneyimleyebilmesi için VR/AR tabanlı ortak tatbikat ortamlarının oluşturulması gibi dikkat çekici öneriler yer aldı.

İEÜ Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Uzunoğlu’nun yürütücülüğünde Bölüm Başkanı Prof. Dr. Selin Türkel, İletişim Fakültesi Dekan Yardımcısı Dr. Öğretim Üyesi Pınar Umul Ünsal ve Yazılım Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Senem Kumova Metin tarafından hazırlanan projede uzun bir çalışma süreci yürütüldü. Daha önce afet yaşayan Adıyaman, Antalya, İstanbul, İzmir, Kastamonu, Muğla ve Van’da görev yapan kurum temsilcileriyle toplam 102 yüz yüze görüşme gerçekleştirildi. Ziyaret edilen illerde katılımcılara gerçek afet ortamlarını güvenli bir kurguyla yeniden canlandıran sanal gerçeklik (VR) simülasyonları deneyimletildi. Ayrıca deprem, yangın, sel, heyelan, çığ ve fırtına/hortum afetlerine ilişkin yayımlanan 530 bini aşkın haber metni, makine öğrenmesi teknikleriyle analiz edildi. Bu medya analizi çalışması, İngiltere’nin Birmingham şehrinde düzenlenen CMC2025 Uluslararası Konferansı’nda ‘Best Working Paper Award’ (En İyi Çalışma Tebliği) ödülüne de layık görüldü. TÜBİTAK 1001 projesi kapsamında tamamlanan genel çalışmada, afet iletişiminde başarının tek bir kurumun çabasıyla değil, farklı kurumların bilgi, deneyim ve bakış açılarını ortak bir zeminde buluşturan çok boyutlu bir iletişim anlayışıyla mümkün olduğu vurgulandı.

"Daha iyi nasıl olur düşüncesiyle hareket ettik"

İEÜ Halkla İlişkiler ve Reklamcılık Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebru Uzunoğlu, AFAD başta olmak üzere afet öncesi ve sonrasında koordinasyon içinde çalışan kurumların yöneticileriyle görüştüklerini belirterek, "Coğrafyamız gereği ülkemizde farklı afet türleriyle sık sık mücadele etmek zorunda kalıyoruz. Buna rağmen Türkiye, afetle mücadele alanında başarılı bir ülke. Bizim amacımız, afetle ilgili mevcut çalışmaların daha hızlı ve sürdürülebilir olmasına katkı sağlamak, hangi uygulamaların daha başarılı olacağını değerlendirmekti. Bu anlayışla çalışmamızı şekillendirdik. Araştırmamız, afet iletişiminde en merkezi paydaşın AFAD olduğunu ortaya koydu. Bununla birlikte merkezi yönetim, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşlarının etkili iletişim kavramını farklı şekillerde tanımladıklarını ve buna göre hareket ettiklerini gördük. Bu farklı bakış açılarının bir araya gelmesiyle daha güçlü ve bütüncül bir iletişim kapasitesi oluştuğunu tespit ettik. Dolayısıyla afet iletişiminde çok boyutlu bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiği sonucuna ulaştık" diye konuştu.

"Sonuçlar Afad’la da paylaşılacak"

İzmir Valisi Süleyman Elban’ın projenin başarıyla tamamlanması noktasında büyük emekleri olduğunu belirten Prof. Dr. Uzunoğlu, "Valimizin katkılarıyla çalışmamızı daha ileri aşamalara taşımayı hedefliyoruz. Ayrıca yakın bir zamanda Ankara’ya giderek AFAD Genel Merkezi’ni ziyaret etmeyi ve projemizin sonuçlarını onlarla paylaşmayı planlıyoruz. Bundan sonraki hedefimiz ise geliştirdiğimiz disiplinlerarası yaklaşımı sağlık krizleri, pandemiler ve acil müdahale gerektiren diğer olaylara da uyarlanabilecek bir yapıya kavuşturmak. Bunu başaracağımıza inanıyoruz" dedi.

"İyileştirmeler sağlayacak"

Projeden elde edilen çıktıların afet yönetimi süreçlerinde önemli iyileştirmeler sağlayacağını ifade eden Prof. Dr. Selin Türkel ise, "Projemizin gelecekte yaşanabilecek afetlere hazırlıklı olmamız ve dirençliliğimizi artırmamız açısından önemli katkılar sağlayacağına inanıyoruz. Kurumlar arası düzenli temasın kurumsallaşması, yani afet anını beklemeden, afet öncesi hazırlık aşamalarında da iletişim ve ilişkinin sürekliliğinin sağlanması çok önemli. Saha gerçeğini yansıtan, teknoloji destekli hazırlık ortamları da kurulabilir. Klasik tatbikatların yanı sıra VR/AR gibi araçlarla kurumların afet anını önceden deneyimleyebileceği ortak ortamlar oluşturulabilir. GSM şebekesinin devre dışı kaldığı durumlarda kullanılabilecek yedek haberleşme sistemleri kurulabilir. Saha personelinin teknolojik okuryazarlığının desteklenmesi de büyük avantaj sağlar. Tüm bunları da raporumuzda aktardık" ifadelerini kullandı.

"VR gözlüklerle afet simülasyonu"

Projenin en yenilikçi yönlerinden birinin verilerin makine öğrenmesi yöntemleriyle analiz edilmesi olduğunu belirten Dr. Öğretim Üyesi Pınar Umul Ünsal, "Makine öğrenmesiyle gerçekleştirdiğimiz medya analizi, çalışmalarımıza önemli katkılar sundu. VR gözlüklerle uyguladığımız afet simülasyonları katılımcılardan son derece olumlu geri dönüşler aldı. Bu sonuçlardan hareketle, VR uygulamalarındaki insan etkileşimini ve oyunlaştırma unsurlarını artırmayı hedefleyen yeni bir bilimsel araştırma projesi üzerinde de çalışıyoruz" diye konuştu.