ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka ve Grönland liderleri ile birlikte ABD’ye Grönland’daki askeri varlıklar ve yabancı yatırımlar konusunda geniş ve kalıcı yetkiler tahsis eden bir güvenlik anlaşmasına imza attı.

ABD Başkanı Donald Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens-Frederik Nielsen, New York’taki Birleşmiş Milletler (BM) 81’nci Genel Kurulu oturumları sırasında bir araya gelerek, ABD’nin Grönland’daki askeri varlığını genişleten ve Arktik ile Kuzey Atlantik güvenliğinde ABD’ye daha geniş rol veren bir anlaşma imzaladı. Trump’ın Grönland’ın Amerikan topraklarının bir parçası olması gerektiğine yönelik çağrılarıyla ortaya çıkan gerilimi azaltması beklenen anlaşmanın imza töreninde konuşan Trump, "Bu Avrupa için, ABD için ve herkes için muazzam bir gelişme. Grönland için de inanılmaz olacak" dedi.

"Bu, uzun yıllara dayanan iş birliğimiz açısından bir dönüm noktasını temsil ediyor"

Danimarka Başbakanı Frederiksen ise, ABD’den sözünü tutan bir dost ve güvenilir bir müttefik olduğunu belirterek, "Bu, uzun yıllara dayanan iş birliğimiz açısından bir dönüm noktasını temsil ediyor. 75 yıl önce Grönland’ın savunmasına ilişkin bir anlaşma imzalamıştık. Bugün ise daha büyük, daha iyi ve sonsuza kadar sürebilecek bir anlaşma imzalıyoruz. Bu anlaşma ABD, Grönland, Danimarka, NATO ve dolayısıyla Avrupa için iyi bir anlaşma. Ortak güvenliğimizi güçlendiriyor, ortak caydırıcılığımızı artırıyor, hasımlarımıza kim olduğumuzu gösteriyor ve bunu birlikte yapıyoruz" dedi.

Anlaşma sayesinde başka ülkelerin Grönland üzerinde bir kontrol ve nüfuz elde etmesinin engelleneceğini ifade eden Frederiksen, ABD’nin Grönland’daki varlığını artırmasını memnuniyetle karşılayacaklarını söyledi. Frederiksen, "Anlaşma, tabii olarak Danimarka’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne, aynı zamanda Grönland’ın kendi geleceğini tayin hakkına saygı gösteriyor" dedi.

"Bu, herkesin kazandığı bir anlaşma"

Grönland Başbakanı Nielsen ise, "Bugün ortak güvenliğimiz açısından önemli bir gün. 1951 savunma anlaşmasını 2026’ya taşıyan bir anlaşma imzalıyoruz" dedi. Anlaşmanın Arktik temelinde ortak sorumluluk üstlenmekle ilgili olduğunu söyleyen Nielsen, "Bu, herkesin kazandığı bir anlaşma" dedi.

ABD, Danimarka ve Grönland’dan yetkililer, doğal kaynaklar açısından da zengin olan Grönland konusunda aylar boyunca müzakere yürütmüştü. Trump’ın buzulların erimesiyle açılan yeni yollar ve Rusya ile Çin’in oluşturduğu tehditleri gerekçe göstererek Grönland’ın egemenliğinin ABD’ye verilmesini talep etmesi NATO içindeki ilişkileri germişti. Bu süreçte Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen de ABD’nin Grönland’ı devralması gibi bir adımın NATO’nun sonu olacağı uyarısında bulunmuştu. ABD ile Avrupa arasındaki ilişkileri de olumsuz etkileyen gerilim sonrasında Avrupa ülkeleri, adadaki güvenlik tatbikatları ve buraya yönelik finansal desteği artırma adımları atmıştı. ABD’nin 1945’ten bu yana Grönland’da bulundurduğu askeri varlık, 17 üs ve tesiste görev yapan binlerce asker, bugün kuzeybatıda ABD ve NATO için füze erken uyarı, füze savunması ve uzay gözetleme faaliyetlerini destekleyen Pituffik Uzay Üssü’nde bulunan yaklaşık 200 askere kadar gerilemişti. Bugün BM Genel Kuruluna hitabında Grönland anlaşmasına ilişkin bazı ayrıntıları açıklayan Trump, "ABD, büyük ve stratejik açıdan hayati öneme sahip toprak parçası Grönland ile benzeri görülmemiş bir anlaşmaya vardı. Danimarka ve Grönland ile yapılan anlaşma, ABD’ye bu toprakların güvenliği ve ihtiyaçları konusunda kalıcı denetim sağlayacak" demişti.

Trump, "Amerikan kıtası, Avrupa ve başka bölgeleri savunmak için gerekli olanları yapmak konusunda tam yetkiye sahip olacağız. ABD’nin hiçbir düşmanı, Grönland’da askeri varlık bulunduramayacak ve bizim açık ve yazılı onayımız olmadan kimse hassas yatırımlar yapamayacak. Uygun noktalarda büyük çaplı askeri varlık oluşturma sürecini derhal başlatacağız ve iki büyük çaplı üs inşa edeceğiz" ifadelerini kullanmıştı.

Anlaşma neler içeriyor?

Danimarka hükümeti tarafından yayınlanan metne göre anlaşma, ABD’ye Grönland’ın kuzeybatısındaki Pituffik Uzay Üssü’nü genişletme ve modernize etme, güneyde Narsarsuaq ve doğuda Mestersvig bölgelerinde yeni üsler kurabilme, ABD’ye ileride savunma alanları oluşturma ve askeri tesisler ile operasyonlarını genişletme ve ABD’ye Grönland içinde geniş hareket serbestisi sağlıyor. Anlaşma metnine göre ABD’ye ayrıca "deniz altı erişimi" de tahsis ediliyor. Bitiş tarihi olmayan anlaşma ile ayrıca NATO üyesi olmayan ülkelerin Grönland’da insanlı veya insansız askeri varlık tesis etmesi, tarafların onayına bağlanıyor. Amerikan üslerinin bakımı, kurulumu veya sökülmesiyle ilgili sözleşmelerin ise mümkün olan en geniş ölçüde Grönlandlı şirketlere verilmesi öngörülüyor. Grönland’ın ileride bağımsız olması durumunda da yürürlükte kalması öngörülen anlaşma, Grönland’ın NATO’da kalmasını ve Danimarka’nın anlaşma dahilindeki hak ve yükümlülüklerini devralmasını da öngörüyor.

Hassas sektörlerde yabancı yatırımlarını da sınırlandıran anlaşma, NATO üyesi, NATO partneri ya da AB üyesi olmayan ülkelerden gelen yatırımların kritik altyapı ya da kaynak çıkarımı gibi alanlarda güvenliği tehdit eden kontrol, önemli nüfuz ve kamuya açık olmayan bilgilere erişim kazanmasını engellemeyi amaçlıyor. Tarafların "tehdit bulunmadığı" konusunda uzlaşması halinde ise istisna sağlanabiliyor.

NATO’nun Arktik’teki rolünü güçlendiren anlaşma, askeri varlık, tatbikat ve ortak istihbarat faaliyetlerinin artırılmasını destekliyor ve ABD’nin "Altın Kubbe" füze savunma sistemine özellikle değiniyor.